काही मूलभूत प्रश्न

      दुपारची वेळ होती. इवा (वय 2.5 वर्षे) दुपारची डुलकी काढत होती आणि आरव (वय 6 वर्षे) आतल्या खोलीत काहीतरी खेळत बसला होता. सकाळपासूनची घाई गडबड संपल्यावर आणि संद्याकाळची धांदल सुरु होण्यापूर्वीचा हा दुपारचा तासभर मी जरा निवांत झाले होते आणि TV वर detective serial बघत बसले होते. तेवढ्यात आरव तिथे आला. मी पटकन TV pause केला. Detective serial असल्यामुळे त्यातल्या सगळ्या गोष्टी त्यानी नाही पहिल्या तरी चालतील अशा असल्यामुळे मला चपळाई दाखवावी लागली. TV pause झाला तेव्हा त्यावर काही Tombstones चं चित्र होतं. आरवचं तिकडे लक्ष गेलं आणि तो मला म्हणाला, "Hey Mom, what's that?" 

      आता त्याला काय सांगावं अशा विचारात पडून मी नुसतंच म्हणाले , "Stone." त्यावर तो म्हणाला, "Is that Tombstone?" याला हे कसं काय माहिती या विचारात मी पडले असताना पुढचा प्रश्न आला, "Are dead people laying under that in the ground?" मी एकदम चपापले. याला नुसता तो शब्दच नाही तर पूर्ण संकल्पना माहिती आहे असं दिसतंय. तो अजून फक्त 6 वर्षांचा आहे. त्यामुळे मरण या विषयाबद्दल त्याच्याशी फार तपशीलवार बोलावं असं काही मला वाटेना. पण उगीच काहीतरी खोटं किंवा काल्पनिक सांगावं हेही पटत नव्हतं. म्हणून मग मी आवाज शक्य तितका normal ठेवत त्याला सहज एखाद्या विषयाबद्दल सांगावं तसं म्हणाले, "Yes, you are correct." लगेच आरव चा पुढचा प्रश्न, "So when I am 100 years old and I die am I going to lay like that under those kind of stones?" त्यावर मी म्हणाले, "No dear, we don't do that." मी पुढचं काही बोलायच्या आत आरव म्हणाला, " How about you? Will you have this stone when you die?" गाडी आता त्याच्या मरणावरून माझ्या मरणावर घसरली होती. "No....." मला पुढचं काही बोलू न देता त्यानी मला विचारलं, "You told me that my Grandma's parents are dead. So are they laying under the ground somewhere in India?" 

      आता हळूहळू त्याला उत्तर देणं मला कठीण होऊ लागलं होतं. त्याच्याशी अगदी सहज 'Matter of fact' पद्धतीनी बोलायचं असं ठरवलं असलं तरी माझ्या गेलेल्या आजी आजोबांबद्दल असं कोरडेपणाने बोलणं थोडं अवघड जात होतं. पण तरी त्याला योग्य ते उत्तर देणं गरजेचं होतं. मग मी म्हणाले, " That's what Christian people do. We are Hindus. We don't do that." मग मी त्यावर त्याला कसे वेगवेगळे धर्म असतात आणि त्यांच्या कशा वेगवेगळ्या पद्धती असतात असं अगदी थोडक्यात सांगितलं. त्यावर परत आरव म्हणाला, " What do we do after someone die?" त्यावर मी म्हणाले, "We do a process called Cremation." आणि एवढं बोलून आता 'त्याचा नेमका अर्थ काय?' हा प्रश्न त्यानी मला विचारू नये अशी मी मनातल्या मनात आशा करत राहिले. 

      तेवढ्यात त्यानी track बदलला आणि म्हणाला, "Where do people go after they die?" मग मी त्याला म्हणाले, "Different people have different opinion about that. Some think they reincarnate, some think they go to some place nice, some think they just stop living. But the truth is no one exactly knows what happens after the death."

      इतका वेळ त्याच्या सगळ्या शंकांना उत्तरं देत असताना मनात कुठेतरी गोंधळ उडाला होता. आपण हे बरोबर करतोय ना? असं 6 वर्षाच्या मुलाबरोबर मरणाविषयी बोलणं कितपत योग्य आहे? हे प्रश्न टाळणं तरी किती योग्य आहे? 'मरण' याचा खरा अर्थ कळण्याचं त्याचं वय नाही आणि त्याच्या सुदैवाने त्याला तसा काही अनुभवही नाही. त्याला आत्ता कळली ती फक्त माहिती. पण या सगळ्या चर्चेनंतर उगीचच तो अकाली मोठा झाला असं व्हायला नको. अशा सगळ्या शंका मनात येत होत्या. 

      माझ्यासमोर आता पुढचा प्रश्न काय येणार या विचारात मी होते. त्याच्याबरोबर आधी मरणाबद्दल आणि नंतर धर्माबद्दल चर्चा चालू आहे म्हणजे आता बहुतेक पुढचा मुद्दा आत्मिक परिवर्तन किंवा मग राजकारण असणार असा माझा अंदाज होता. त्यावर आरव म्हणाला, " Hey Mom, do you know the 1st Spin-ji-tsu master is dead and he gave me his sward because I am a Ninja. There are Ninja letters on my sward saying that this sward belonged to him and he gave it to me. He is dead now and he is laying in the ground under the tombstone. Also Mom, do you know he is holding a Crystal in his hand." असं म्हणून आरवनी मग मला तो कोण तो 1st Spin-ji-tsu master त्याच्या कबरीत तो Crystal हातात घेऊन कसा मेला आहे हे अगदी यथासांग प्रात्यक्षिक करून दाखवलं. Lego Ninjago movie आल्यापासून आमच्या घरात हे सगळं Ninja चं वारं वाहतंय हे वेगळं सांगायला नकोच. 

      आरव पुढे म्हणाला, "Do you know Mom, there is water and some sparkling things and the crystal is right in the middle of it... And it has power to defeat the Ghost.... 1st Spin-ji-tsu master hid the Golden weapon and...... Hey Mom, You know I have a Ninja sward and I can defeat the Ghost. And Mom, why did you not tell me that I am a Ninja? I watched Ninjago and then I came to know that I am a Ninja...... Power..... golden..... Hey Mom... lightning... Ninja!.....  And Mom, ... water..... defeat..... " असं बरच काही तो मला सांगत राहिला. 

      गंभीरपणाने चर्चा करणारा आरव परत एकदा (एकदाचा!) 6 वर्षांचा झाल्याचा मला आनंद झाला. "Hey Mom, now I am going to do some Ninja Training. Do you know Ninjas have to train every day!" असं म्हणून तो आत पळाला आणि मी एक नि:श्वास टाकून शांतपणे माझ्या detective serial कडे वळले.